Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες στην προσπάθεια ένταξής τους στην ελληνική κοινωνία

Ο ΟΗΕ καθιέρωσε για πρώτη φορά τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Προσφύγων στις 20 Ιουνίου του 2001 με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από την υπογραφή της Σύμβασης της Γενεύης. Η Σύμβαση παραθέτει τα δικαιώματα του πρόσφυγα στην μετακίνηση, την εκπαίδευση, την  κατοχή ταξιδιωτικών εγγράφων, την πρόσβαση στην αγορά εργασίας και παράλληλα τονίζει τις υποχρεώσεις που έχουν οι πρόσφυγες προς τη χώρα υποδοχής τους.  

Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων βρίσκει περισσότερους από 70 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να βιώνουν την προσφυγιά και τον εσωτερικό εκτοπισμό εξαιτίας των πολέμων και  των διώξεων.

Σε όλη την Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, ζουν σήμερα 77.000 καταγεγραμμένοι αιτούντες ή δικαιούχοι Διεθνούς Προστασίας. Απ’  αυτούς, οι 23.000 διαμένουν σε Μακεδονία, Ήπειρο και Θεσσαλία, εκ των οποίων οι 10.000 σε καταυλισμούς και οι 13.000 στον αστικό ιστό -κατά κύριο λόγο σε διαμερίσματα, ξενοδοχεία και ξενώνες. 

Η ΆΡΣΙΣ – Κοινωνική Οργάνωση Υποστήριξης Νέων σε συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και την τοπική αυτοδιοίκηση (προγράμματα ESTIA), καθώς και τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, αναφέρει ότι με τις δομές φιλοξενίας για ασυνόδευτα παιδιά που διατηρεί, την Κοινωνική Υπηρεσία, την Υπηρεσία προστασίας Θυμάτων Βασανιστηρίων και το πρόγραμμα «Συνάνθρωπος», τα Κέντρα Υποστήριξης Νέων και τις Ομάδες Κοινωνικής Εργασίας στο Δρόμο (Street Work) συνδράμει στον δύσκολο τομέα της ένταξης των προσφύγων στην ελληνική κοινωνία, τη διαμονή τους στη χώρα με ασφάλεια και αξιοπρεπείς συνθήκες. 

Επισημαίνει ακόμη τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες προσπαθώντας να ενταχθούν στην ελληνική κοινωνία: γραφειοκρατικά προβλήματα για την έκδοση δημόσιων εγγράφων- απαραίτητων για την πρόσβασή τους σε δημόσιες υπηρεσίες-  προβλήματα αναφορικά με τη στέγαση, την εκμάθηση ελληνικών και την εκπαίδευση, καθώς και την εξεύρεση εργασίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα γραφειοκρατικού προβλήματος είναι, σύμφωνα με την ΑΡΣΙΣ, η νέα διαδικασία για την έκδοση ΑΦΜ για τους αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες, αφού πλέον απαιτείται η ενδοϋπηρεσιακή επιβεβαίωση των στοιχείων τους μέσω της Υπηρεσίας Ασύλου: με τον τρόπο αυτό στη Θεσσαλονίκη η έκδοση  ΑΦΜ μπορεί να διαρκέσει μέχρι και πέντε μήνες με αποτέλεσμα την αδυναμία νόμιμης απασχόλησης και εγγραφής στα μητρώα του ΟΑΕΔ. 

Επιπλέον, στις περιπτώσεις που ενδιάμεσα από την έκδοση του ΑΦΜ ως την αίτηση έκδοσης κλειδάριθμου έχει ανανεωθεί το τρίπτυχο, κι άρα ο αριθμός της κάρτας έχει αλλάξει, οι αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες πρέπει να περιμένουν εκ νέου την ενδοϋπηρεσιακή επιβεβαίωση των νέων στοιχείων τους. Με τον τρόπο αυτό προκαλούνται αλυσιδωτές συνέπειες, όπως η αδυναμία υποβολής φορολογικής δήλωσης, άρα και ο αποκλεισμός από την πρόσβαση σε παροχές και επιδόματα. 

«Για τα ασυνόδευτα παιδιά, η προϋπόθεση της διασύνδεσή τους με το ΑΦΜ ενήλικου προσώπου, οδηγεί σε πλήρη αδυναμία έκδοσης ΑΦΜ.

Παράλληλα, οι δυσκολίες που παρατηρούνται ανά τακτά χρονικά διαστήματα στην έκδοση ΑΜΚΑ οδηγούν πρακτικά στον αποκλεισμό των προσφύγων από τις δημόσιες υπηρεσίες υγείας, όπου ήδη υπάρχουν μεγάλες δυσκολίες από την έλλειψη διερμηνέων. 

Σε ό,τι αφορά τη στέγαση, προβλέπεται πλέον ότι όσοι φιλοξενούμενοι λαμβάνουν θετική απόφαση στο αίτημα ασύλου, οφείλουν να αποχωρήσουν από τις στεγαστικές παροχές έξι μήνες μετά την επίδοση της απόφασης αυτής. Παράλληλα, το διάδοχο πρόγραμμα φιλοξενίας για τους ανθρώπους αυτούς, ενώ θα έπρεπε να μπορεί να υποδεχθεί τους πρόσφυγες στις 1/6/2019 ακόμα μέχρι και σήμερα δεν είναι έτοιμο. 

Αλλά και το πρόγραμμα επιδοτούμενης κατάρτισης και απασχόλησης για τους πρόσφυγες, το οποίο προβλέπονταν να είναι σε λειτουργία από 1/6/2019, μέχρι και σήμερα δεν έχει ξεκινήσει. Σε όλα αυτά προστίθενται και οι καθυστερήσεις έκδοσης Άδειας Διαμονής Ενιαίου Τύπου, και συνεπώς και ταξιδιωτικών εγγράφων, για τους αναγνωρισμένους πρόσφυγες, οι οποίοι θα καλούνται να αποχωρήσουν από τα στεγαστικά προγράμματα που τους παρέχουν μέχρι σήμερα υποστήριξη, χωρίς να έχουν τακτοποιήσει νομικές και διοικητικές εκκρεμότητες.  

Παράλληλα, καταγράφονται ελλείψεις δωρεάν εντατικών προγραμμάτων για την εκμάθηση ελληνικών -απαραίτητη προϋπόθεση για την κοινωνική ένταξη και την πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Το φαινόμενο της σχολικής διαρροής είναι επίσης συχνό, ενώ σημειώνονται καθυστερήσεις στην έναρξη των τμημάτων ένταξης (σε κάποια σχολεία φέτος τα τμήματα σχηματίστηκαν τον Ιανουάριο!), ενώ όπου φοιτά μικρός αριθμός προσφυγόπουλων δεν σχηματίζονται καν τμήματα ένταξης» τονίζει η ΜΚΟ. 

Φωτογραφία αρχείου: Δημήτρης Τοσίδης